Historia pewnego cytatu

„Patriotyzm jest ostatnim schronieniem szubrawców” — miał powiedzieć angielski pisarz Samuel Johnson. Cytat ten bywa z lubością przytaczany przez wszelkiej maści stronnictwa i osoby, zwalczające zjawisko patriotyzmu jako takie, uważające go za „przeżytek”, „zaściankowość” czy „ciemnogród” — szczególnie przez te, które niezdolne są do samodzielnego argumentowania lub są go na tyle niepewne, że wolą się posiłkować autorytetami. Najlepiej takimi, o których zielonego pojęcia nie mają — wystarczy, że jest o nich hasło na Wikipedii, czytanie zaś go to już zbędny wysiłek, wręcz „zabobon”.

Czy jednak w rzeczywistości Samuel Johnson zwalczał patriotyzm? Otóż, należy to podać w poważną wątpliwość, czego najmniejszym chyba powodem powinny być głeboce konserwatywne poglądy samego Johnsona.

Przede wszystkim, cytowane zdanie nie pojawia się w żadnej z licznych publikacji tego autora, ani też w żadnym z wydawanych przez niego słowników. Skąd zatem pewność, że to właśnie on jest jego autorem? Pisze tak biograf Johnsona, James Boswell, podając dokładną datę tej wypowiedzi — 7 stycznia 1775 roku, ale także odnotowując, że wypowiedź ta była nie potępieniem wszystkich patriotów, a tylko przestrogą przed łajdakami, jedynie podającymi się za patriotów.

By pójść tym tropem dalej, warto zajrzeć do „Słownika” autorstwa Samuela Johnsona, w który patriotę definiuje następująco:
„Ktoś, kim kieruje miłość do jego kraju”.

W wydanej zaś przez siebie broszurze „Patriota”, o patriotyzmie pisze następująco:
„Patriotą jest ten, czyje publiczne działania powodowane są jedynym motywem — miłością do jego kraju; kto, jako przedstawiciel w parlamencie, własnych nie ma oczekiwań ani obaw, życzliwości ani niechęci, a wszystko podporządkowuje interesom wspólnoty”.

Jak zatem wynikać może nie tylko z powyższych przykładów, ale także żywota tego konserwatywnego publicysty, uczucia patriotyczne miał w wysokiej estymie, przestrzegając jedynie przed indywiduami, patriotyzmem się zasłaniającymi celem realizowania swoich niskich celów. Skądże mógł wiedzieć, że — wieki później, podobne indywidua się będą zasłaniały samym Johnsonem?

Podobne teksty:

  • Brak podobnych tekstów

2 myśli nt. „Historia pewnego cytatu

  1. ten cytat pojawia się zawsze w kontekście krytyki ludzi gwałcących inne poglądy i zasłaniającymi się przy tym ideami patriotycznymi. żałosne, że autor próbując się z nim zmierzyć nie potrafi właściwie zinterpretować tak uniwersalnej myśli. to sporo mówi o jego mieliźnie intelektualnej i ideowej.

  2. Proszę czytać uważnie. Autor cytatu, sam niewątpliwie bywszy szczerym patriotą, stwierdził po prostu, że często łajdacy mogą działać pod przykrywką szlachetnych pobudek — jak patriotyzmu właśnie, który autor uważał za pobudkę najszlachetniejszą.
    Dziś zaś zazwyczaj ten cytat się pojawia jako młot na patriotyzm jako taki — czyli właśnie jako sposób na dyskredytowanie poglądów osób, które nie pasują posługującym się tym cytatem w sposób stricte instrumentalny.

Dodaj komentarz